موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در صنعت صادرات خشکبار (مطالعه موردی: استان آذربایجان شرقی)

1,321 بازدید
تاریخ انتشار: 1393/02/10
چکیده:

با نگاهی اجمالی به میزان پیشرفت تجارت الکترونیکی در شرکت های تولیدی - صادراتی خشکبار در ایران مشخص می شود تنها 26.8 درصد از شرکت های صادراتی خشکبار که در اتحادیه صادرکنندگان خشکبار ایران فعال می باشند، دارای وب سایت اختصاصی هستند که از این تعداد نیز تنها 1.03 آنها آماده قیمت گذاری (در حال بارگذاری) در وب سایت خود می باشد. این نشان می دهد صنعت صادرات خشکبار از عقب افتاده ترین صنایع در زمینه پیاده سازی تجارت الکترونیکی در ایران است که ریشه یابی عوامل این امر از ضروریات می باشد. تحقیق حاضر با هدف بررسی موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکت های صادراتی خشکبار ایران و ارائه راهکارهای رفع آن انجام شده است. بدین منظور با مرور ادبیات تحقیق، مهمترین موانع پذیرش تجارت الکترونیکی شناسایی گردیده و در قالب مدل سه شاخگی در سه شاخه موانع ساختاری، محتوایی و زمینه ای به عنوان سه فرضیه تحقیق دسته بندی شده شدند. پس از پخش و جمع آوری پرسشنامه در بین 61 شرکت تولیدی - صادراتی خشکبار آذربایجان شرقی که به طور تصادفی انتخاب شده بودند و تجزیه و تحلیل داده ها؛ هر سه دسته موانع مورد تایید قرار گرفتند و به عنوان با اهمیت ترین عامل، موانع ساختاری موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکت های تولیدی - صادراتی خشکبار شناخته شد. همچنین رتبه بندی کلی موانع نشان می دهد عوامل عدم اعتماد خریداران، کمبود افراد کارشناس، ابهام در قوانین و نبود جایگزین های سیستم پرداخت به ترتیب چهار مانع اصلی عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در این شرکت ها به شمار می روند. دولت و سازمان های تجاری مربوطه می توانند برای کمک به بخش خصوصی برای پیاده سازی تجارت الکترونیکی و از میان برداشتن موانع آن، به راهکارهای اشاره شده در این تحقیق توجه بیشتری نمایند.

کلمات کلیدی: مدل سه شاخگی، عوامل ساختاری، عوامل رفتاری، عوامل زمینه ای، صنعت خشکبار

مقدمه

امروزه توسعه صادرات به عنوان یکی از چالشهای مدیران سازمانهای تولیدی، بازرگانی راهکارها و شیوه های جدیدی را طلب می نماید. در این بین اهمیت استفاده از اینترنت و تجارت الکترونیکی به منظور دستیابی به مشتریان بالقوه در بازارهای بین المللی، انکار نا پذیر است . چافی از صاحب نظران مطرح در زمینه تجارت الکترونیکی آن را چنین تعریف می کند: " تجارت الکترونیکی خرید و فروش محصولات، خدمات و اطلاعات از طریق شبکه اینترنت می باشد " . (Chaffey, 2001, 22 ) به طور حتم تصمیم به استفاده از تجارت الکترونیکی به مزایایی بستگی دارد که مدیران شرکتها از بکارگیری تجارت الکترونیکی انتظار دارند. توربان و همکاران(2002) مزایای تجارت الکترونیکی را اینگونه بیان می کنند : ( Turban, 2004 ,85 ) الف) مزایای تجارت الکترونیکی برای سازمان: 1)گسترش بازار سازمان به بازارهای ملی و بینالمللی 2)امکان تهیه مواد و خدمات از سایر شرکتها با هزینه کمتر و سرعت بیشتر 3)کوتاه کردن و حتی حذف کانالهای توزیع و در نتیجه کاهش قیمت و افزایش سود 4)امکان داشتن سطح کمتری از موجودیها 5)کاهش ارتباطات راه دور 6)کمک به شرکتهای کوچک برای رقابت با شرکتهای بزرگ ب) مزایای تجارت الکترونیکی برای مشتریان: 1)کاهش هزینه کالاها و خدمات به دلیل امکان مقایسه سریع و بهنگام محصولات 2)افزایش قدرت انتخاب مشتریان 3)امکان خرید شبانه روزی در هفت روز هفته 4)دسترسی به اطلاعات مفصل و مربوط طی چند ثانیه 5)امکان کار و مطالعه برای افراد در منزل 6)امکان حراجی های الکترونیکی 7)امکان تعامل مشتریان با یکدیگر و مبادله نظرات و مقایسه تجربیات.

یک توافق عمومی در مورد اینکه اینترنت یک انتخاب کم هزینه است وجود

دارد و شرکتهای با اندازه کوچک و متوسط که عرفاً به علت محدودیتهای منابع از تجارت جهانی نگه داشته شده بودند؛ اکنون قادرند خود و محصولات شان را در شیوه حرفه ای و برجسته ای همانند شرکتهای بزرگتر ارائه دهند .(Kandasaami, 2009, 233-234) با توجه به مجموعه مدلها و الگوهای مطرح در زمینه مراحل پیاده سازی تجارت الکترونیکی مطالعات چندی درباره مراحل بکارگیری تجارت ال کترونیکی به منظور توسعه صادرات صورت گرفته و سطح بلوغ الکترونیکی شرکتهای صادر کننده ایرانی را مورد بررسی قرار داده است. فرخزاد (1383) با بررسی بیش از 30 مدل تجارت الکترونیکی، توسعه تجارت الکترونیکی توسط صادرکنندگان را شامل مراحل زیر می داند ( فرخزاد ، 1383،147-145) (نمودار1) که این مدل توسط مطالعات آقا زاده و اسفیدانی ( آقازاده، اسفیدانی، 1385، 79-76) و نوری ( نوری ، 1386، 164-162 ) تایید شده است:

مراحل بلوغ (6) بهینه سازی (5) نهادی شده (4) تحقق یافته (3) حضور اولیه (2) دسترسی (1) بسته

منبع: آقا زاده و اسفیدانی (1385) شکل1: مدل بلوغ تجارت الکترونیکی صادرکنندگان برای توسعه صادرات کالا و خدمات

این تحقیقات میزان رشد تجارت الکترونیکی در شرکتهای صنعتی صادرکننده ایران را مورد اندازه گیری قرار داد. همانطور که در نمودار 2 ملاحظه می کنید بیشترین رشد شرکتها در مرحله حضور اولیه است. 

شکل 2 : مراحل توسعه یافته در بین مراحل شش گانه بلوغ تجارت الکترونیکی

سرمد سعیدی(1383) در پژوهشی موانع محیطی تجارت الکترونیکی در ایران را بررسی کرده و عوامل ذیل را به ترتیب اولویت در استفاده از تجارت الکترونیکی موثر دانست: عوامل سیاسی و قانونی، عوامل اقتصادی، عوامل اجتماعی و فرهنگی، تجار، مشتریان، رقبا، عوامل تکنولوژیکی، واحدهای توزیع فیزیکی، عوامل جمعیتی .(سرمد سعیدی، 1382، 72-69) در تحقیقی نسبتاً جامع تر با عنوان «چالشها و راهکارهای پیاده سازی تجارت الکترونیکی در ایران» موانع را در سه دسته چالشهای فنی، چالشهای فرهنگی - هنری و چالشهای مدیریتی طبقه بندی کرد. وی نتیجه گرفت چالشهای فنی مانع بکارگیری تجارت الکترونیکی در ایران نمی باشد ولی دو فرضیه دیگر تایید شدند . ( مقدسی، 1385، 30-29 ) در تحقیق دیگری که برای شناسایی موانع بکارگیری تجارت الکترونیکی در شرکت ایران خودرو توسط عزیزی، خداداد حسینی و الهی (1384) صورت گرفت، نتایج نشان می دهد که موانع بکارگیری تجارت الکترونیکی در شرکت مذکور به ترتیب اولویت عبارتند از: عدم آمادگی و تمایل مشتریان، عدم آمادگی و قابلیت لازم در شرکاء، موانع رفتاری فرهنگی، مشکلات فنی، عدم وجود فضای رقابتی مناسب این پژوهش تنها موردی است که در این زمینه یک شرکت تجاری را در ایران هدف قرار داده است (عزیزی، 1384، 68 -67) . ایلستروم، مگنوسن و اسکوپولا (2005) موانع یا بازدارنده های پیاده سازی تجارت الکترونیکی را در دو گروه عمده، عوامل داخلی یا سازمانی و عوامل

خارجی یا برون سازمانی تقسیم بندی کردند . عوامل داخلی، شامل فقدان آگاهی و

علم و دانش سازمانی درباره تجارت الکترونیکی و محدودیتهای انواع منابع سازمانی می باشند. موضوعات خارجی، عمدتاً دربرگیرنده ملاحظات فنی، . (Ahlstrom et al, 2005, 85) تاثیرگذاران بیرونی و پشتیبانی و نگهداری هستند فلین و پورچیز (2000) موانع بکارگیری تجارت الکترونیکی را بررسی نموده و آنها را در چهار طبقه کلی تقسیم بندی می کنند که هر کدام از این طبقه ها شامل مجموعه ای از موانع می باشد. این موانع عبارتند از : موانع فنی، مالی، سازمانی، رفتاری (Flynn & Purchase, 2000, 120). سیتی و بیل (2001) با بررسی شرکتهای متوسط و کوچک در استرالیا عوامل عدم امنیت پرداختها، عدم اطمینان به اطلاعات اینترنت، فقدان تخصص، هزینه بالا، آینده نامطمئن EC را به عنوان موانع بکارگیری اینترنت شناسایی نمود (Sathy & Beal, 2002, 10-11) . مگ گریگور و وارازالیک (2005) در مقاله خود تحت عنوان مدل پایه ای موانع اتخاذ تجارت الکترونیکی 477 شرکت استرالیایی و سوئدی را مورد مطالعه قرار داده اند . موانع به دست آمده توسط ایشان به اختصار بدین شرح است : هزینه بالای اجرا، پیچیدگی زیاد، بلند مدت بودن نرخ بازگشت سرمایه، مقاومت سازمانی، ترجیح دادن روشهای سنتی، فقدان مهارتهای فنی کارکنان، عدم تناسب تجارت الکترونیکی با سیستمهای سازمان یا مشتریان، فقدان دانش کافی در مورد کسب و کار و عدم آگاهی در مورد منافع و مزایا تجارت الکترونیکی، موضوعات امنیتی، عدم اعتماد به مشاوران خارجی، فقدان استانداردها (Macgregor & Vrazalic, 2005, 302-335 ) همچنین کوزیک ، فیشر و اسکولاری (2002) در تحقیقی با مشارکت 500 شرکت برتر استرالیایی، به بررسی چالشها و عوامل بحرانی موفقیت در پیاده سازی تجارت الکترونیکی پرداخته اند. آنان این چالشها و موانع را بر سه دسته کلی به نام چالشهای تکنولوژیکی ( شامل: هزینه فنĤوری، فقدان زیرساختها، یکپارچه سازی EC با سیستمهای سازمانی، امنیت، قابلیت اعتماد و ...) چالشهای مدیریتی (شامل : بدست

آوردن افراد متخصص در زمینه IT، مدیریت تغییر، اندازه گیری موفقیت، مقاومت

افراد و ...) و چالشهای کسب و کاری (شامل : فقدان دانش EC، بودجه، ارائه خدمات به مشتری، ارتباط با واسطه ها، موضوعات قانونی و ...) طبقه بندی کردند .(Kosice et al, 2002,1607-1611 ) براساس گزارشات گمرک ایران در پایان سال 86، 380 هزار و 831 تن انواع خشکبار به ارزش 1 میلیارد و 372 میلیون و 559 هزار دلار به خارج از کشور صادر شد که سهم وزنی و ارزشی خشکبار از کل صادرات غیرنفتی، در این مدت به ترتیب 1/4 و 7/9 درصد بود (1387، 45). با توجه به پیمایش اولیه ای که به عمل آمد، تنها 26 شرکت از جمع 97 شرکت صادراتی خشکبار که در اتحادیه صادرکنندگان خشکبار ایران فعال می باشند، دارای وبسایت اختصاصی هستند که از این 26 شرکت نیز تنها 1 شرکت درحال قیمت گذاری (در حال بارگذاری) در وب سایت خود می باشد. طبق بررسیهای اولیه محقق هیچ پژوهشی در کشور راجع موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای صادراتی انجام نشده است و وجود خلاء در این زمینه در کشور کاملا حس می گردد . از طرف دیگر تمام مطالعاتی که ًقبلا در این زمینه صورت گرفته است، همگی کانون توجه و جامعه آماری خود را به دلیل سختی جمعآوری اطلاعات، از شرکتهای موجود در صنعت دور کرده و به کارشناسان، متخصصین و اساتید دانشگاهی روی آورده اند که شکاف عمیق بین این دو قشر در ایران (کارشناسان و شرکتها)، مانع از پی بردن به موانع واقعی پذیرش تجارت الکترونیکی شده است. همچنین به نظر می رسد کاربرد تحقیقات دیگران در ایران، نیاز به تﺃمل و تعدیلات زیادی داشته باشد. بنابراین با عنایت به مطالب مذکو ر؛ تحقیق حاضر سعی دارد ضمن بررسی موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در واحدهای تولیدی- صادراتی خشکبار ایران ؛ به ارائه راهکارهای رفع این موانع در صنعت مذکور بپردازد.

هدف اصلی این پژوهش «پی بردن به موانعی که به ترتیب اولویت بیشترین

تاثیر را در عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی صادراتی خشکبار دارند»، می باشد و همچنین اهداف فرعی زیر نیز دنبال می شود: - مطالعه در زمینه تجارت الکترونیکی و آشنایی با ویژگیها و خصوصیات آن - بررسی اینکه واحدهای تولیدی صادراتی خشکبار تا چه حد تجارت الکترونیکی را در امور بازرگانی خود به کار می گیرند. - ارائه راهکارهایی برای توسعه تجارت الکترونیکی در واحدهای تولیدی صادراتی

ابزار و روشها تحقیق حاضر از لحاظ هدف کاربردی- توصیفی می باشد و از لحاظ ماهیت و روش به دست آوردن داده های مورد نیاز، از نوع پیمایشی محسوب می شود. در این تحقیق برای جمع آوری اطلاعات در مورد ادبیات و مبانی نظری تحقیق از کتب، پایان نامه ها، مقالات و پایگاههای اطلاعاتی یا به عبارت دیگر روش کتابخانهای استفاده شده است. اطلاعات مورد نیاز در مورد فهرست شرکتهای تولیدی - صادراتی خشکبار ایران و آمار صادرات خشکبار کشور و ... با مراجعه به اسناد و مدارک گمرک و سازمان بازرگانی استان آذربایجانشرقی استخراج شده است. در این تحقیق سه فرضیه زیر در قالب مدل سه شاخگی (Hosseini & Ghorbani, 2010)برای شناسایی و رتبه بندی موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی صادراتی خشکبار ایران آزموده شد: 1- موانع ساختاری موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار می شود. 2- موانع محتوایی (رفتاری) موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار می شود.

3- موانع زمینهای (محیطی) موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای

تولیدی- صادراتی خشکبار می شود. (البته شایان ذکر است که موانع مذکور، شامل موانع خرد تر می باشد که آنها نیز مورد بررسی قرار گرفته و اولویت بندی می شوند) . مدل سه شاخگی 3C در طبقه بندی مدلها از نوع مدلهای منطقی می با شد. بر اساس این مدل همه مفاهیم، رویدادها و پدیده های سازمانی را می توان در قالب مدل نظری سه شاخگی (ساختار- محتوا یا رفتار - زمینه یا محیط) مورد بررسی، مطالعه و تجزیه و تحلیل قرار داد (میرزایی اهرنجانی، 1376، 49-55 ) . منظور از شاخه ساختار سازمان، همه عناصر، عوامل و شرایط فیزیکی و غیر انسانی سازمان است که با نظم، قاعده و ترتیب خاصی به هم پیوسته و چارچوب، قالب، پوسته، بدنه و یا هیکل فیزیکی و مادی سازمان را تشکیل می دهند. بنابراین تمام منابع مالی و اطلاعاتی وقتی با ترکیب خاصی در بدنه کلی سازمان جاری می شوند ، جزء شاخه ساختاری سازمان محسوب می شوند و در واقع عوامل غیر زنده سازمان هستند (سرلک و میرزایی اهرنجانی، 1384، 29-32 ) . منظور از شاخه محتوا یا رفتار سازمان، انسان و روابط انسانی در سازمان است که با هنجارهای رفتاری، ارتباطات غیر رسمی و الگوهای خاصی به هم پیوسته و محتوای اصلی سازمان را تشکیل می دهند که در واقع عوامل زنده سازمان محسوب می شوند (میرزایی اهرنجانی، 49-1376،55 ) . منظور از شاخه زمینه تمام شرایط و عوامل محیطی و برون سازمانی است که بر سازمان محیط بوده و سیستمهای اصلی یا ابر سیستمهای سازمان از قبیل مشتریان یا ارباب رجوع، دولت، بازار و سایر سیستمهای محیطی سازمان را تشکیل می دهد . این شاخه مهمترین و اصلیترین شاخه است و نه تنها موجب بقا و رشد دو شاخه دیگر بلکه بوجود آورنده دو شاخه دیگر نیز در سازمان بوده و خلاصه بقا و رشد کلی سازمان بدان وابسته است ( همان منبع، 55-49 ). در واقع ساخه زمینه در

برخی موارد می تواند به عنوان متغیر مستقل و شاخه های ساختار و محتوا به عنوان

متغیر واسطه مطرح گردند (بخت آزمای و قربانی، 1389). از 1960 به بعد و بخصوص پس از طرح نظریه عمومی سیستم ها دیگر کمتر مشاهده شده است که یک تئوری پرداز در طرح تئوری خود از روشن کردن نسبت تئوری با این سه مفهوم اساسی در مدیریت، یعنی انسان، سازمان، و جامعه یا محیط سرباز زند یا به گونه های مختلف آنها را لحاظ نکرده و به آن نپرداخته باشد (میرزایی اهرنجانی و امیری، 1381، 11-16) . ارتباط بین عوامل ساختاری - رفتاری - زمینه ای به نحوی است که هیچ پدیده یا رویداد سازمانی نمی تواند خارج از تعامل این سه شاخه صورت گیرد. بدین معنی که نوع روابط موجود بین این سه شاخه از نوع لازم و ملزومی بوده و به مثابه سه شاخه روییده از تنه واحد حیات سازمان می باشند . در چنان رابطه ای الزاما عوامل ساختاری- رفتاری - زمینه ای بطور وقفه ناپذیر و به شکل روابط سیستمی دائماً باهم در تعامل بوده و در واقع سه شاخه ساختار - رفتار- زمینه سه گونه از یک نوع (عمدتاً از نوع غالب زمینه )بوده و بین آنها به هیچ وجه سه گانگی حاکم نیست. بنابراین تمایز و تشخیص این سه جنبه از حیات سازمانی صرفاً نظری بوده و فقط به منظور تجزیه و تحلیل و شناخت مفاهیم و پدیده های سازمانی می باشد ( میرزایی اهرنجانی ، 1376، 49-55 ) . با توجه به تحقیقات پیشین در زمینه موانع پذیرش تجارت الکترونیکی و همچنین مشکلات خاص شرکتهای صادراتی در زمینه اجرای تجارت الکترونیکی؛ سعی شد مجموعه جامعی از موانع یا همان متغیرهای فرعی تحقیق که در طی بیش از 15 تحقیق خارجی و سه تحقیق داخلی به آنها اشاره شده، تلخیص و در قالب مدل سه شاخگی گروه بندی شود . با استفاده از مدل سه شاخگی، برای بررسی اثر هر یک از موانع ساختاری، محتوایی (رفتاری)، زمینه ای (محیطی) بر عدم پذیرش تجارت الکترونیکی شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار و رتبه بندی آنها؛ این

موانع بوسیله پرسشنامه مورد آزمون قرار گرفت . بنابراین می توان گفت متغیرهای

مستقل تحقیق؛ موانع ساختاری، رفتاری ( محتوایی)، محیطی (زمینه ای) هستند و همچنین متغیر وابسته عدم پذیرش تجارت الکترونیکی می باشد. نگاره 1 مدل تفصیلی تحقیق را نشان می دهد که نشان دهنده هر یک از شاخه های مدل و شاخصهای هر عامل (موانع) است.

جدول 1 : مدل سه شاخگی؛ موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی، صادراتی خشکبار شاخص (مانع) محقق/ سال Hosseini and Ghorbani (2010) -[Flynn, Purchase (2000) - Ihlustrum, Magnusson, Scupola[(2005) - Kuzic, کمبود منابع مالی برای سرمایهگذاری در [Fisher and Scollary (2002)* - Macgregor and Vrazalic زیرساخت های تجارت الکترونیکی (2005)* -[Mukti (2000) - Nilsson, Ihlstrom (2009) - رسولیان، جوادی (1385،2006) - عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006). بلند مدت بودن نرخ بازگشت سرمایه و Darch and Lucas (2002) - Flynn, Purchase (2000) بازده سرمایه گذاری در تجارت - Macgregor and Vrazalic (2005) -Sathy, Beal (2001). الکترونیکی Ihlustrum, Magnusson, Scupola (2005)* - Kuzic, عدم تناسب و یکپارچگی سیستمهای Fisher and Scollary (2002) - Macgregor and سازمان با تجارت الکترونیکی Vrazalic (2005) - Nilsson, Ihlstrom (2009). Eid, Trueman and Ahmed (2002) - Nilsson, مشکل وب سایت چند زبانه و بازاریابی آن Ihlstrom (2009) - Stockdale and Standing (2004). فقدان زمان کافی شرکت، برای آموزش Darch and Lucas (2002) - Flynn, Purchase (2000) - Ihlustrum, Magnusson, Scupola (2005). جنبههای مختلف تجارت الکترونیکی نبود جایگزینهای ممکن و کارآمد برای Javalgi, Ramsey (2001) – Sathy, Beal (2001) - رسولیان، جوادی (1385،2006) – بنانیاسری (1385، 2006). سیستم پرداخت (اعتبارات اسنادی) عدم بکارگیری تجارت الکترونیکی در رسولیان، جوادی (1385،2006) – دریاباری (1384، 2005) – الهی، سیستم بیمه و ابهام در بیمه الکترونیکی حسن زاده (1386، 2007). ضعف سیستم گمرک در بکار گیری Javalgi, Ramsey(2001) کرباسیان (1383، 2004) - الهی، حسن زاده (1386، 2007). گمرک الکترونیکی نقصان سیستم بانکداری الکترونیکی در Javalgi, Ramsey(2001) رسولیان، جوادی (1385،2006) - الهی، حسن زاده (1386، 2007). راستای تجارت الکترونیکی Darch and Lucas (2002) - Ihlustrum, Magnusson, Scupola(2005)- Information Technology Group عدم آگاهی و شناخت کافی در مورد (2000) - Macgregor and Vrazalic(2005) - Nilsson, فرصتها و منافع تجارت الکترونیکی Ihlstrom (2009) - Polard, Williams(2002) – رسولیان، جوادی (1385،2006) - مقدسی (1385،2006).

فرضیه ساختاری رفتاری (محتوایی) Flynn, Purchase(2000) - Kuzic, Fisher and عدم پذیرش تجارت الکترونیکی توسط

Scollary (2002) - Macgregor and Vrazalic(2005) – کارکنان و مقاومت در برابر تغییر مقدسی (1385،2006). Hosseini and Ghorbani (2010) - Eid, Trueman and عدم حمایت مدیریت ارشد از اجرای Ahmed (2002) - Kuzic, Fisher and Scollary (2002) سیستم تجارت الکترونیکی - مقدسی (1385،2006). Javalgi, Ramsey(2001) - Polard, Williams(2002) - استفاده نادرست کارمندان از اینترنت - (WITSA(2004مقدسی (1385،2006). Hosseini and Ghorbani (2010)-Flynn, Purchase (2000)-Ihlustrum, Magnusson, Scupola(2005)- عدم وجود نیروی انسانی ماهر و آموزش Information Technology Group(2000)-Macgregor دیده در سازمان and Vrazalic(2005)- Mukti(2000)-WITSA(2004)- عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006). عدم شناخت یا عدم پذیرش تجارت Chaffy (2002) - Eid, Trueman and Ahmed (2002) - (WITSA(2004 -عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006). الکترونیکی توسط مشتریان عدم اعتماد خریداران نسبت به کیفیت، Darch and Lucas (2002) - Eid, Trueman and Ahmed (2002) - Flynn, Purchase (2000) - Javalgi, زمان تحویل، و ارزش افزوده محصول Ramsey(2001) - Kuzic, Fisher and Scollary خریداری شده (2002). کمبود افراد کارشناس در زمینه مشاوره، Darch and Lucas (2002) - Kuzic, Fisher and WITSA(2004) Scollary (2002) - Sathy, Beal(2001) - طراحی، آموزش و اجرای تجارت مقدسی (1385، 2006). الکترونیکی Chaffy (2002) - Darch and Lucas (2002) - Nath هزینه بالای اینترنت et.al(1998) - Polard, Williams(2002). Ihlustrum, Magnusson, Scupola (2005)-WITSA عدم وجود تهدید از سوی رقبای مجری (2004)- تجارت الکترونیکی اعرابی و سرمدسعیدی (1383، 2004) - عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006). Eid, Trueman and Ahmed (2002) - Flynn, Purchase نبود فناوری لازم برای اجرای تجارت (2000) - Macgregor and Vrazalic (2005) – WITSA الکترونیکی (رمز گذاری و ...) (2004) . Chaffy (2002) - Darch and Lucas (2002) - Flynn, Purchase(2000) - Polard, Williams(2002) - سرعت پایین اینترنت رسولیان، جوادی (2006،1385) - مقدسی (1385،2006) - عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006). Chaffy (2002) - Macgregor and Vrazalic (2005) - فقدان استانداردهای معین بین فروشنده و Stockdale and Standing (2004)- Hosseini and خریدار در زمینه کیفیت Ghorbani (2010) - WITSA(2004) Hosseini and Ghorbani (2010) - Eid, Trueman and Ahmed (2002)-Ihlustrum, Magnusson,Scupola (2005)-Information Technology Group (2000)- فقدان امنیت و خطرات بالقوه امنیتی در Kuzic,Fisher and Scollary (2002)-Macgregor and شبکه اینترنت Vrazalic(2005)-Mukti(2000)-Nilsson, Ihlstrom (2009)-Polard, Williams (2002)-WITSA(2004)- رسولیان، جوادی (1385،2006)- عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006). Flynn, Purchase (2000) - Information Technology نبود نمونه کافی در صنعت خشکبار که در Group (2000) – Macgregor and Vrazalic (2005) – Stockdale and Standing (2004) - WITSA (2004) - اجرای تجارت الکترونیکی پیشرو باشد عزیزی، حسینی، الهی (1384، 2006).

محیطی (زمینه ای) Hosseini and Ghorbani (2010) - Chaffy (2002) -

Ihlustrum, Magnusson, Scupola (2005) – Javalgi, ابهام در قوانین دولتی و ضعف در توافقات Ramsey (2001) - Kuzic, Fisher and Scollary بین المللی قوانین (2002) - WITSA (2004) – رسولیان، جوادی (1385،2006).

پرسشنامه: به منظور بررسی موانع اخذ شده از ادبیات تحقیق و تعدیل آنها از ابزار پرسشنامه و مصاحبه بهره گرفته شد . در پرسش نامه موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در قالب 25 سوال بررسی شدند. همچنین به منظور اخذ برخی اطلاعات توصیفی در مورد افراد پاسخگو و میزان استفاده شرکتشان از تجارت الکترونیکی، در انتهای پرسشنامه سوالاتی طراحی شد. پس از اینکه پرسشنامه طراحی گردید، همراه با مدل تحقیق در اختیار 13 نفر از خبرگان تجارت الکترونیکی، (از جمله مسئولین تجارت الکترونیکی سازمان بازرگانی، اتاق بازرگانی، گمرک، اساتید دانشگاه و ...) قرار گرفت که به اتفاق، مدل جدید را با برخی جابه جایی های جزئی در طبقه بندی موانع و ساده سازی برخی سوالات، تائید کردند. روایی: برای حصول اطمینان بیشتر از «روایی پرسشنامه» (قدرت تمایز)، با استفاده از آزمون «روایی همزمان» پرسشنامه در مرحله اول بین 8 شرکت تولیدی- صادراتی خشکبار (12 نفر) که از لحاظ اجرای تجارت الکترونیکی در سطوح متفاوتی بودند، به صورت حضوری توزیع شد و سوالات نامفهوم در مرحله بعدی پرسشنامه ویرایش گردید. در طی آمارگیری نیز بیش از نصف پرسشنامه ها با استفاده از گفتگو با پاسخگو و توسط محقق تکمیل گردید که در صورت نیاز به ابهامات و سوالات افراد، پاسخ داده می شد. پایایی: جهت سنجش قابلیت اعتماد یا پایایی پرسشنامه با استفاده از نمونه مقدماتی 12 نفره (8 شرکت)، از ضریب آلفای کرونباخ و نرم افزار SPSS استفاده شد. در پرسشنامه مذکور میزان آن برای کل پرسشنامه 0/892 و برای موانع

ساختاری، محتوایی و زمینه ای به ترتیب 0/879، 0/865 و 0/943 بدست آمد که

پایایی نسبتا بالایی را نشان می دهد. برای اندازه گیری نگرش پاسخ دهندگان، پاسخهای سوالات پرسشنامه در طول طیف 5 امتیازی رتبه ای (ترتیبی) لیکرت سنجیده شد . این طیف از خیلی زیاد، تا خیلی کم گسترده است. برای پردازش و تحلیل داده های این تحقیق ؛ به دلیل اینکه جامعه نرمال ولی انحراف معیار آن نامعلوم و تعداد نمونه بالای 30 نفر بود ( آذر و مومنی، 1388، 63-102) از آزمون Z (برای آزمون فرضیه های آماری) و از آزمون تحلیل واریانس فریدمن (برای رتبه بندی موانع ساختاری، رفتاری (محتوایی)، محیطی( زمینهای)؛ و ًنهایتا تمامی ابعاد چالشهای مذکور) استفاده شد. نتایج حاصل از این تحقیق در سطح خطای آلفای 0/05 بدست آمده اند . از نرم افزار Lisrel برای آزمون فرضیه ها و به منظور رتبه بندی عوامل از نرم افزار Excel استفاده شده است. در تحقیق حاضر مدیران ارشد و میانی (مدیر بازاریابی ، مدیر فروش، مدیر صادرات و مدیر عامل) شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار ایران جامعه آماری تحقیق را تشکیل می دهد که با توجه به گسترده بودن آن، جامعه را محدود به شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار استان آذربایجان شرقی نمودیم که دومین استان صادرکننده خشکبار بعد از تهران می باشد . تعداد اعضای این جامعه حدود 80 شرکت است که فهرستشان از سازمان بازرگانی تبریز اخذ گردیده است. شرکتهای مذکور طبق شاخصهای سازمان بازرگانی استان تحت عنوان شرکتهای صادراتی خشکبار طبقه بندی شده اند. در تحقیق حاضر از طرح نمونه برداری تصادفی ساده استفاده شده است . با توجه به اینکه متغیرهای این پژوهش کیفی هستند و همچنین حجم جامعه آما ری مشخص است، تعداد نمونه از رابطه زیر محاسبه شد ( آذر و مومنی، 1388، 74) .

2 NZ P (1−P ) α 2

n= 22 ε(1NZ −+) P(1−P) α 2

که α=0.05 مقدار متغیر استاندارد (ε ،(Z =1.96 میزان خطای برآورد 0.05/2 (ε=0.06) و (p(1-p واریانس صفت کیفی مورد بررسی (p(1-p)=0.25) است که در نهایت با قراردادن هر یک از موارد در رابطه بالا، حجم نمونه آماری 61 شرکت تعیین گردید. ولی با توجه به کم بودن تعداد اعضای نمونه از هر شرکت حداکثر تا دو نفر کارشناس در زمینه تجارت الکترونیکی انتخاب گردید تا نهایتا تعداد نمونه به 61 شرکت و 92 نفر رسید.

نتایج و بحث تخلیص اطلاعات آماری اخذ شده نشان می دهد میانگین سن مدیران شرکت های مورد بررسی، 49/11 سال می باشد که گروه سنی 41 تا 50 ساله با اکثریت غالب 45/4% بیشترین تعداد ایشان را تشکیل می دهد. سپس گروه سنی کمتر از 40 سال و گروه سنی 51 تا 60 سال هر دو با 20/5% و پس از آن گر وه سنی بالای 60 سال 13/6% از کل مدیران این شرکتها را تشکیل می دهند. بررسی میزان تحصیلات مدیران ارشد و میانی مورد مطالعه نشان می دهد 9/78% از پاسخ دهندگان دارای مدرک کارشناسی ارشد، 46/73% دارای مدرک کارشناسی، 18/47% دارای مدرک کاردانی و 25/02% دارای مدرک دیپلم بودند. نتایج بررسی نشان می دهد 11/95% درصد از پاسخ گویان آشنایی خیلی زیاد، 26/08% آشنایی زیاد، 27/17% آشنایی متوسط، 20/67% آشنایی کم، 14/13% آشنایی خیلی کم در زمینه تجارت الکترونیکی دارند.

نمودار 3- توصیف شر کتهای پا سخ دهنده از نظر میزان بکارگیری تجارت الکترو نیکی درصد 100.00% 80.00% 60.00% No 40.00% Yes 20.00% 0.00% فر وش بهنگامسا بقه فر وش ازوجود صفحات عضو یت در و جود وب سا یت طر یق نتجدا بر ای هر موتو رهای محصولجستجوگر

از لحاظ میزان بکارگیری تجارت الکترونیکی؛ تمامی نمونه مورد مطالعه تاکنون حداقل یک بار از طرف بازارهای خارجی از طریق وب سایت سفارش دریافت کرده اند ولی هیچ یک تاکنون نتوانسته اند تمام مراحل فروش را به صورت بهنگام انجام دهند (نمودار 3). نتایج تجزیه و تحلیل داده ها برای آزمون فروض آماری که در جدول 2 آمده است؛ میانگین جامعه مورد مطالعه را برای هر سه فرضیه بیش از 3 (حد متوسط نگرش پاسخ دهندگان به موانع) نشان می دهد. همچنین مقدار آماره آزمون در هر سه فرضیه بیشتر از مقدار بحرانی می باشد. جدول 2 خلاصه نتایج آزمون فرضیه های تحقیق را نشان می دهد.

جدول2 : مراحل خلاصه شده آزمون آماری فرضیه های تحقیق نتیجه میانگین واریانس آماره آزمون مقدار شماره دامنه جامعه رتبه آزمون جامعه جامعه محاسبه شده بحرانی فرضیه. پذیرش μ ≤3/7904 0/4247 3/7036 H ≥3/6168 15/891 1/645 اول 1 x 0 پذیرش μ ≤3/8324 0/5461 3/7208 H ≥3/6092 12/6628 1/645 سوم 2 x 0 پذیرش μ ≤3/2469 0/1382 3/2187 H ≥3/1905 15/2012 1/645 دوم 3 x 0

رتبه بندی شاخص های موانع: در این قسمت موانع خردتری که هر شاخه را

شامل می شوند با استفاده از آزمون تحلیل واریانس فریدمن، رتبه بندی می شود. بر این اساس، رتبه بندی شاخصهای موانع ساختاری به شرح جدول 3 است:

جدول 3 : رتبه بندی شاخصهای موانع ساختاری میانگین رتبه شاخص در نظر گرفته شده رتبه نهایی نبود جایگزینهای ممکن و کارآمد برای سیستم پرداخت (اعتبارات اسنادی) 6/27 1 مشکل وب سایت چند زبانه و بازاریابی آن 6/08 2 نقصان سیستم بانکداری الکترونیکی در راستای تجارت الکترونیکی 5/22 3 بلند مدت بودن نرخ بازگشت سرمایه و بازده سرمایه گذاری در تجارت الکترونیکی 5/06 4 کمبود منابع مالی برای سرمایه گذاری در زیر ساخت های تجارت الکترونیکی 4/85 5 ضعف سیستم گمرک در بکار گیری گمرک الکترونیکی 4/61 6 عدم بکارگیری تجارت الکترونیکی در صنعت بیمه و ابهام در بیمه الکترونیکی 4/47 7 عدم تناسب و یکپارچگی سیستمهای شرکت با تجارت الکترونیکی 4/36 8 فقدان زمان کافی شرکت، برای آموزش جنبه های مختلف تجارت الکترونیکی 4/08 9

رتبه بندی شاخصهای موانع محتوایی نیز به شرح جدول 4 آمده است:

جدول 4 : رتبه بندی شاخصهای موانع محتوایی میانگین رتبه شاخص در نظر گرفته شده رتبه نهایی عدم اعتماد خریداران نسبت به کیفیت، زمان تحویل و ارزش افزوده محصول خریداری 1 6/21 شده کمبود افراد کارشناس در زمینه مشاوره، طراحی، آموزش و اجرای تجارت الکترونیکی 5/77 2 عدم حمایت مدیریت ارشد از اجرای سیستم تجارت الکترونیکی 5/25 3 عدم آگاهی و شناخت کافی در مورد فرصتها و منافع تجارت الکترونیکی 5/22 4 عدم وجود نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده در سازمان 5/20 5 عدم پذیرش تجارت الکترونیکی توسط کارکنان و مقاومت در برابر تغییر 4/44 6 استفاده نادرست کارمندان از اینترنت 2/08 7 عدم شناخت یا عدم پذیرش تجارت الکترونیکی توسط مشتریان 1/83 8

همچنین رتبه بندی شاخصهای موانع زمینهای به شرح جدول 5 آمده است:

جدول 5 : رتبه بندی شاخصهای موانع زمینه ای میانگین شاخص در نظر گرفته شده رتبه نهایی رتبه فقدان استانداردهای معین بین فروشنده و خریدار در زمینه کیفیت 6/23 1 ابهام در قوانین دولتی و ضعف در توافقات بین المللی قوانین 6/18 2 فقدان امنیت و خطرات بالقوه امنیتی در شبکه اینترنت 5/79 3 نبود فنآوری لازم برای اجرای تجارت الکترونیکی (رمز گذاری و ...) 4/64 4 سرعت پایین اینترنت 4/42 5 عدم وجود تهدید از سوی رقبای مجری تجارت الکترونیکی 3/92 6 نبود نمونه کافی پیشرو در اجرای تجارت الکترونیکی، در صنعت خشکبار 3/65 7 هزینه بالای اینترنت 1/17 8 و ًنهایتا رتبه کلی تمامی شاخصهای موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار را در جدول 6 ملاحظه می نمایید:

جدول 6 : رتبه بندی تمامی شاخصهای موانع سه شاخگی

میانگین رتبه شاخه مورد شاخص در نظر گرفته شده رتبه نهایی بررسی عدم اعتماد و اطمینان خریداران نسبت به کیفیت، زمان تحویل، و ارزش 19/45 1 محتوایی افزوده محصول خریداری شده کمبود افراد کارشناس در زمینه مشاوره، طراحی، آموزش و اجرای تجارت 18/39 2 محتوایی الکترونیکی ابهام در قوانین دولتی و ضعف در توافقات بین المللی قوانین 17/42 3 زمینه ای نبود جایگزینهای ممکن و کارآمد برای سیستم پرداخت ( اعتباراتاسنادی) 17/21 4 ساختاری عدم وجود نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده در سازمان 16/94 5 محتوایی مشکل وب سایت چند زبانه و بازاریابی آن 16/92 6 ساختاری فقدان استانداردهای معین بین فروشنده و خریدار در زمینه کیفیت 16/85 7 زمینهای عدم حمایت مدیریت ارشد از اجرای سیستم تجارت الکترونیکی 16/18 8 محتوایی عدم آگاهی و شناخت کافی در مورد فرصتها و منافع تجارت الکترونیکی 15/87 9 محتوایی فقدان امنیت و خطرات بالقوه امنیتی در شبکه اینترنت 14/47 10 زمینهای نقصان سیستم بانکداری الکترونیکی در راستای تجارت الکترونیکی 14/10 11 ساختاری کمبود منابع مالی برای سرمایه گذاری در زیر ساخت های تجارتالکترونیکی 13/86 12 ساختاری بلندمدت بودن نرخ بازگشت سرمایه و بازده سرمایهگذاری در تجارت 13/77 13 ساختاری الکترونیکی عدم پذیرش تجارت الکترونیکی توسط کارکنان و مقاومت در برابر تغییر 13/05 14 محتوایی ضعف سیستم گمرک در بکار گیری گمرک الکترونیکی 12/94 15 ساختاری عدم بکارگیری تجارت الکترونیکی در صنعت بیمه و ابهام در بیمه 12/35 16 ساختاری الکترونیکی نبود فناوری لازم برای اجرای تجارت الکترونیکی (رمز گذاری و ...) 12/17 17 زمینه ای عدم تناسب و یکپارچگی سیستم های شرکت با تجارت الکترونیکی 11/92 18 ساختاری فقدان زمان کافی شرکت، برای آموزش جنبههای مختلف تجارت 10/95 19 ساختاری الکترونیکی سرعت پایین اینترنت 10/42 20 زمینه ای عدم وجود تهدید از سوی رقبای مجری تجارت الکترونیکی 8/86 21 زمینهای نبود نمونه کافی در صنعت خشکبار که در اجرای تجارت الکترونیکی پیشرو 8/25 22 زمینهای باشد استفاده نادرست کارمندان از اینترنت 6/56 23 محتوایی عدم شناخت یا عدم پذیرش تجارت الکترونیکی توسط مشتریان 4/27 24 محتوایی هزینه بالای اینترنت 1/83 25 زمینه ای

آزمون فرضیه اول: نتایج به دست آمده با استفاده از آزمون Z نشان می دهد

آماره آزمون برای فرضیه اول مقدار 15/891 با اختلاف زیادی بیش از مقدار بحرانی، یعنی مقدار 1/645 می باشد بنابراین فرضیه اول تایید می شود و در سطح اطمینان 95% می توان ا دعا کرد «موانع ساختاری موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار می شود» (جدول 2). هر پدیده ای برای نیل به اهداف خود باید برخی عناصر و شرایط فیزیکی و غیر زنده اجرای آن را فراهم کند. یکی از ابزارهای اصلی که سازمان را برای اجرای تجارت الکترونیکی یاری می دهد، بعد ساختاری آن است . پر واضح است اجرای تجارت الکترونیکی بدون ایجاد عوامل و زیرساخت های مادی و غیرانسانی ممکن نیست . بنابراین وجود زیرساخت هایی از قبیل منابع مالی، سیستم پرداخت الکترونیکی، سیستم بانکداری الکترونیکی، سیستم گمرک الکترو نیکی، سیستم بیمه الکترونیکی، وب سایت چند زبانه و ... ضروری می نماید که البته این زیر ساختها و سیستمها باید با رویه ها و انواع مختلف سیستمهای درون سازمان متناسب باشند. در نتیجه ضعف عوامل ساختاری به عنوان یکی از اصلی ترین موانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای صادراتی خشکبار دور از انتظار نبود؛ که تایید فرضیه اول این تحقیق، خود گواه بر مطالب فوق است. آزمون فرضیه دوم : با توجه به نتایج به دست آمده در جدول 2 با استفاده از آزمون Z ؛ آماره آزمون برای فرضیه دوم مقدار 12/6628 می باشد و بیشتر از مقدار بحرانی، یعنی مقدار 1/645 می باشد بنابراین فرضیه دوم نیز تایید می شود و در سطح اطمینان 95% می توان ادعا کرد «موانع محتوایی ( رفتاری) موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار می شود». با اینکه اجرای تجارت الکترونیکی در صورت فقدان عوامل ساختاری و فیزیکی سازمان، غیر ممکن است ولی آنچه که موجب تکامل و پیشرفت کل جامدات می شود، انسان است . موجودی که دارای نگرشها، شخصیت، ارزشها،

نیاز ها و فرهنگهای متفاوت است و هر کدام از آن برای ارضای نیازهای متفاوت

خود راه حلهای مختلفی را پیش رو می بیند. برای اجرای تجارت الکترونیکی نیز نباید انسان را به سان یک موجود غیر زنده دید که بر آن تسلط داریم و می توان با استفاده از قواعد فیزیکی بر رفتار او تاثیر گذاشت. انسان و روابط انسانی در سازمان است که با هنجارهای رفتاری، ارتباطات غیر رسمی و الگوهای خاصی به هم پیوسته و محتوای اصلی داخل و خارج سازمان را تشکیل می دهند . بنابراین عدم اعتماد، کمبود مهارت، عدم آگاهی، ترس از تغییر، تناقض با روحیات درونی و ... از سوی انسان می تواند به عنوان موانع جدی پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای صادرات خشکبار باشد. به این علت است که فرض موانع محتوایی یا رفتاری ما در این زمینه، مورد تایید قرار گرفت. Z آزمون فرضیه سوم : باز با توجه به نتایج به دست آمده با استفاده از آزمون در جدول 2 ؛ آماره آزمون برای فرضیه دوم مقدار 15/2212 را به خود می گیرد و چون بیشتر از مقدار بحرانی، یعنی مقدار 1/645 است بنابراین در فرضیه سوم نیز همانند دو فرضیه دیگر تایید می شود و در سطح اطمینان 95% می توان ادعا کرد «موانع زمینه ای (محیطی) موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار می شود». اگر متغیرهای ساختاری را به عنوان متغیر مستقل و متغیرهای محتوایی را به عنوان متغیر وابسته فرض نماییم، متغیرهای زمینه متغیر میانجی یا مداخله گر خواهند بود و اگر متغیرهای محتوایی را به عنوان متغیر مستقل و متغیرهای ساختاری را به عنوان متغیر وابسته فرض نماییم، متغیرهای زمینه، متغیرهای نهانی را تشکیل خواهند داد. این نوع متغیرها در هر دو صورت متغیرهای «برون سازمانی » بوده و عوامل ساختاری و رفتاری را خواه ناخواه تغییر یا تعدیل می نماید . این شاخه نه تنها موجب بقا و رشد دو شاخه دیگر می شود بلکه بوجود آورنده دو شاخه دیگر نیز در سازمان می باشد. بنابراین عواملی چون فقدان استانداردها، ابهام در قوانین، فقدان

امنیت در شبکه، نبود فن آوری های لازم، سرعت و هزینه اینترنت و عملکرد رقبا و

... باید برای اجرای تجارت الکترونیکی در شرکتهای صادراتی خشکبار مد نظر قرار گیرد . چنانچه به نظر می رسد همین عوامل است که موجب می شود موانع محیطی نیز، در تحقیق حاضر تایید شود. با نگاهی دیگر به جدول 2 مشاهده می شود میانگین موانع ساختاری و محتوایی به ترتیب 3/70 و 3/72 می باشد. این نشان می دهد پاسخ دهندگان با این دو دسته عوامل به طور متوسط به مقدار نسبتاً زیاد به عنوان موانع پذیرش تجارت الکترونیکی موافقند که این خود یکی از دلایل بالا بودن مقدار آماره آزمون است. اما در مورد موانع زمینه ای میانگین این دسته موانع عدد 3/2187 را نشان می دهد که مقداری کمتر از میانگینهای دو فرضیه دیگر است ولی با نگاهی دقیق تر به جدول 2 متوجه می شویم واریانس مشاهده ها برای این فرضیه 0/1382 می باشد که از مقدار واریانس دو فرضیه دیگر بسیار کمتر است؛ این یعنی اینکه پراکندگی پاسخها برای فرضیه سوم کمتر از دو فرضیه دیگر است تا جاییکه مقدار کم میانگین را نیز تحت تاثیر قرار داده و حتی موجب می شود آماره آز مون آن بیش از آماره فرضیه دوم باشد. با توجه به مقدار آماره آزمون سه فرضیه در جدول 2 مشخص می شود از بیشترین به کمترین آماره، موانع ساختاری، زمینه ای و محتوایی به ترتیب رتبه های اول تا سوم را از نظر میزان اهمیت در تاثیر گذاری بر عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار به خود اختصاص داده اند. بررسی مبانی نظری پژوهش و مقایسه یافته های این پژوهش با یافته های پژوهش فلین و پورچیز نشان می دهد، ایشان موانع پذیرش تجارت الکترونیکی را در چهار طبقه کلی موانع فنی، مالی، سازمانی و رفتاری بررسی کرده اند . (میرزایی اهرنجانی ،1376 ، 43) می توان موانع رفتاری را با موانع محتوایی و موانع سازمانی را با موانع ساختاری، که در این تحقیق مورد تایید قرار گرفتند مطابقت

داد. همچنین در تحقیق حاضر موانع مالی و عوامل مرتبط با موانع فنی را در قالب

موانع ساختاری بررسی شده است ولی موانع زمینه ای که به عنوان شاخه سوم موانع، تایید شدند؛ در تحقیق فلین و پورچیز مورد مطالعه قرار نگرفته است. البته با مروری بر ادبیات تحقیق و مطالعات انجام شده در حوزه این تحقیق مشخص می شود؛ عده بسیاری به منظور پی بردن به متغیرهای مستقل تحقیق، به بررسی مورد به مورد موانع پرداخته اند و در نهایت فهرستی از موانع تجارت الکترونیکی را ارائه کرده اند که بنیه اصلی این تحقیق نیز بر پایه پژوهشهای آنان بوده است. و اما عده ای هم که مجموعه موانع را در قالب دسته های چندگانه بررسی کرده اند و در پیشینه تحقیق نیز به بعضی از آنان اشاره شده است؛ به نظر می رسد دسته بندی های ایشان فاقد جامعیت لازم باشد و متغیرهای بسیاری را نتوان در قالب این دسته ها گروه بندی کرد. برای مثال می توان به مطالعات کوزیک، فیشر و اسکولاری اشاره کرد که ایشان این چالشها و موانع را بر سه دسته کلی به نام چالشهای تکنولوژیکی، مدیریتی و کسب و کاری طبقه بندی کرده اند.

پیشنهادات تحقیق حاضر به منظور بررسی موانع عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار ایران و ارائه راهکارهای توسعه آن انجام شد. در این قسمت با توجه به تجزیه و تحلیلهای آماری مربوطه و آزمون فرضیهها، به اهم نتایج تحقیق پرداخته می شود. یافته های تحقیق در جدول 2 نشان می دهد هر سه شاخه اصلی موانع ساختاری، محتوایی و زمینه ای موجب عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی صادراتی خشکبار می شود لیکن موانع ساختاری خود را به عنوان با اهمیت ترین متغیر مستقل در بین سه شاخه مطرح می کنند و پس از آن به ترتیب موانع زمینه ای و محتوایی قرار می گیرند.

در رتبه بندی موانع شاخه ساختاری در جدول 3، موانع زیر به ترتیب سه رتبه

اول شاخه را به خود اختصاص دادند: 1. نبود جایگزین های ممکن و کارآمد برای سیستم پرداخت (اعتبارات اسنادی) 2. مشکل وب سایت چند زبانه و بازاریابی آن 3. نقصان سیستم بانکداری الکترونیکی در راستای تجارت الکترونیکی در رتبه بندی موانع شاخه محتوایی در جدول 4، موانع زیر به ترتیب حائز رتبههای اول تا سوم شدند: 1. عدم اعتماد و اطمینان خریداران نسبت به کیفیت، زمان تحویل، و ارزش افزوده محصول خریداری شده 2. کمبود افراد کارشناس در زمینه مشاوره، طراحی، آموزش و اجرای تجارت الکترونیکی 3. عدم حمایت مدیریت ارشد از اجرای سیستم تجارت الکترونیکی در رتبهبندی موانع شاخه زمینه ای در جدول 5، موانع زیر به ترتیب سه مانع مهم شاخه را تشکیل دادند: 1. فقدان استانداردهای معین بین فروشنده و خریدار در زمینه کیفیت 2. ابهام در قوانین دولتی و ضعف در توافقات بین المللی قوانین 3. فقدان امنیت و خطرات بالقوه امنیتی در شبکه اینترنت با توجه به یافته های تحقیق پیشنهادات بشرح ذیل توصیه می گردد: 1- با توجه به نتایج آماری تحقیق و از آنجایی که دسته موانع ساختاری با اهمیت ترین مانع پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار محسوب می شود (جدول 2)، به شرکتها و سازمانهای ذیربط توصیه می شود به این دسته موانع توجه بیشتری مبذول نموده و برای رفع آن تلاش کنند.

2- بر اساس یافته های پژوهش (جدول 6)، اولین مانع در بین کل موانع بر سر راه

اجرای تجارت الکترونیکی در شرکتهای مورد مطالعه، « عدم اعتماد و اطمینان خریداران نسبت به کیفیت، زمان تحویل، و ارزش افزوده محصول خریداری شده» عنوان شده است. با توجه به اینکه عمده خریداران محصولات خشکبار کشورهای عربی می باشند و بنا به پیشنهاد صادرکنندگان به نظر می رسد؛ ایجاد واحدی به عنوان رابط بین صادرکنندگان خشکبار و واردکنندگان این محصولات در کشورهای هدف مفید فایده قرار گیرد که این می تواند از طریق ایجاد و توسعه مراکز صادرات خشکبار در داخل کشور و در مناطق جغرافیایی تولید کننده محصولات خشکبار انجام پذیرد. همچنین توسعه ضمانتنامه های صادراتی و حمایت بیشتر سازمانهای دولتی از صادرکنندگان بسیار می تواند به این امر کمک کند (عباسی و قربانی، 1389) . 3- «کمبود افراد کارشناس در زمینه مشاوره، طراحی، آموزش و اجرای تجارت الکترونیکی» به عنوان دومین مانع از مجموعه موانع عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار شناخته شد (جدول 6). همچنین آمار توصیفی (نمودار 3) نشان می دهد 61/97 درصد از پاسخگویان میزان آشنایی متوسط یا زیر متوسط در زمینه تجارت الکترونیکی دارند. بخش خصوصی می تواند به عنوان کارآفرین گروههایی با افراد دارای تخصصهای مختلف مرتبط با تجارت الکترونیکی تشکیل دهند که به عنوان گروههای مشاو رهای تجارت الکترونیکی شرکتها را برای نیل به اهداف خود کمک کرده و در صورت کار منسجم به عنوان یکی از مشاغل پر سود و آینده دار مطرح گردند. این گروههای مشاور می تواند از تخصصهایی چون مدیریت بازرگانی به منظور بازاریابی و امور تخصصی صادراتی، مهندسی نرم افزار به منظور طراحی وب سایت، کارشناس علوم اجتماعی به منظور شناخت فرهنگ کشورهای هدف برای طراحی سایت، کارشناس روانشناسی به منظور

روانشناسی رنگها و تاثیر و تﺃثرهای وب سایت، مدیریت بیمه، مدیریت

ارتباطات و ... تشکیل شود به نحوی که می شود کلیه امور مربوط به تجارت الکترونیکی را به عنوان یک مشاور برای شرکتها انجام دهند. 4- با توجه به نتایج آماری پژوهش (جدول 6)، پیشنهاد می شود برای رفع مانع «ابهام در قوانین دولتی و ضعف در توافقات بینالمللی قوانین» (مانع سوم) زمینه های تجاری بین ایران و کشورهای هدف صورت گیرد که این توافقات می تواند در قالب تشکیل اتحادیههای کشورهای مشترکالمنافع به منظور ایجاد برخی تسهیلات برای صادرکنندگان خشکبار و تنظیم قراردادی های دو جانبه برای معاملات بیع متقابل یا پایاپای و... . خاطر نشان می شود عمده ترین گلایه صادرکنندگان از وضع حاکم بر محدودیتهای سیاسی و توافقات بینالمللی (تحریم و ...) می باشد. 5- بر اساس یافتههای تحقیق، «نبود جایگزینهای ممکن و کارآمد برای سیستم پرداخت» به جای اعتبارات اسنادی، چک و وجه نقد چهارمین مانع تجارت الکترونیکی در شرکتهای صادراتی خشکبار به شمار می رود (جدول 6). توصیه می شود مسئولین امر برای رفع این مشکل زمینه های توسعه کارتهای اعتباری بین المللی در داخل کشور برای صادرکنندگان فراهم نمایند. شایان ذکر است به گفته صادرکنندگان ایشان هم اکنون کارتهای اعتباری را به دلیل مشکلات سیاسی به صورت قاچاق خریداری می کنند. 6- دولت و نهادهای مسئول می تواند برای آموزش جنبه های مختلف اجرای تجارت الکترونیکی دوره های آموزشی تخصصی برای برگزار نماید زیرا از مشکلات دیگر بر سر راه صادرکنندگان «عدم وجود نیروی انسانی ماهر و آموزش دیده در سازمان» (مانع پنجم) و «مشکل وب سایت چند زبانه و بازاریابی آن» (مانع ششم) (جدول 6) را مطرح نمودند.

7- بر اساس آمار توصیفی با توجه به اینکه تمامی افراد پاسخ دهنده به پرسشنامه

که از کارشناسان و افراد آشنا با تجارت الکترونیکی شرکتها انتخاب شده بودند، مرد بودند؛ پیشنهاد می شود زمینه حضور هر چه بیشتر خانم ها در سطوح شغلی میانی و عالی در شرکت های تولیدی- صادراتی خشکبار فراهم شود. 8- تحقیق حاضر با استفاده از تحقیق های انجام شده گذشته، توانست عدهای از موانع که بیشترین تکرار را در تحقیق های مختلف خارجی داشتند استخراج کند و به نظر می رسد بالای 80 درصد موانع در مدل جای گرفته اند ولی با توجه به آخرین قسمت پرسشنامه که یک سوال باز بود و از پاسخ دهندگان خواسته شده بود « اصلیترین موانع عدم پذیرش تجارت الکترونیکی در شرکتهای تولیدی- صادراتی خشکبار را نام ببرد»؛ ایشان به عدهای از عوامل اشاره کرده اند که خارج از مدل حاضر بود از جمله: • عدم تسلط بر زبانهای خارجی (انگلیسی، عربی و ...) • نداشتن مسئول فروش یا بازاریابی مستقل • عدم حمایت سازمان های دولتی از صادرکنندگان • اداره شدن و عبور کالا از گمرک بیشتر به صورت رابطه ای به جای ضابطه ای

پیشنهاد می شود برای تحقیقهای بعدی این عوامل و عوامل دیگری که ًاحیانا در مدل حاضر بدان پرداخته نشده است مورد تحقیق و بررسی قرار گیرد. 9- برخی از موانعی که در این تحقیق در اولویت های بالا قرار گرفتند، خود جنبه های مختلفی را شامل می شود که مطالعه در این زمینه خاص و موشکافی و تحلیل آن از نیازهای اساسی توسعه تجارت الکترونیکی به شمار می رود. از جمله این موانع به موارد زیر میتوان اشاره کرد: • عدم اعتماد و اطمینان خریداران نسبت به کیفیت، زمان تحویل، و ارزش

افزوده محصول خریداری شده

• عدم توسعه تکنولوژیهای جدید فناوری اطاعات در کشور (قربانی و بخت آزمای، 1388) • نبود جایگزین های ممکن و کارآمد برای سیستم پرداخت (اعتبارات اسنادی) • نقصان سیستم بانکداری الکترونیکی در راستای تجارت الکترونیکی • عدم پذیرش تجارت الکترونیکی توسط کارکنان و مقاومت در برابر تغییر

منابع:

  • آذر، عادل؛ و منصور، مومنی(188)؛ آمار و کاربرد آن در مدیریت، جلد دوم، تهران، انتشارات سمت، صص 102-63.
  • آقازاده، هاشم؛ و محمد رحیم، اسفیدانی؛ بررسی سطح بلوغ تجارت الکترونیکی صادرکنندگان برتر 82، تهران: مجله تحقیقات اقتصادی، شماره 75، مهر و آبان 1385، صص 109-75.  
  • الهی، شعبان؛ و علیرضا، حسن زاده(1386)؛ بررسی نقش گمرک الکترونیکی در تسهیل صادرات، تهران: فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، شماره 43، صص120-93.  
  • بخت آزمای بناب، محمد، قربانی، علی(1389)، سنخ شناسی فساد اداری (طراحی چهارچوب مفهومی سه شعاعی)، تبریز، همایش همت مضاعف، کار مضاعف و ارتقای سلامت نظام اداری، صص 13-8.  
  • سرلک، محمدعلی؛ و حسن، میرزایی اهرنجانی(1384)؛ نگاهی به معرفت شناسی سازمانی: سیر تحول، مکاتب و کاربردهای مدیریتی، مجله پیک نور، دانشگاه پیام نور، صص 35-21.
  • سرمدسعیدی، سهیل؛ و سید محمد، اعرابی(1382)؛ بررسی موانع محیطی و ارائه الگوی مناسب جهت استفاده از تجارت الکترونیکی در ایران، تهران: فصلنامه مدیریت صنعتی، شماره 6، صص 88-65 .  
  • عباسی اسفنجانی، حسین، قربانی، علی(1389)، امتداد ایده ها تا بازار گرم جهانی، تهران، توسعه مدیریت، سال چهاردهم، شماره 83، صص 49-44.
  • عزیزی، شهریار؛ سیدحمید، خدادادحسینی؛ و شعبان، الهی(1384)؛ شناسایی موانع و راهکارهای بکارگیری تجارت الکترونیکی: مورد مطالعه شرکت ایران خودرو، تهران: فصلنامه پژوهشهای بازرگانی، شماره 37، 89-63.  
  • فرخزاد، سلیمان(1383)؛ طراحی مراحل لازم در به کارگیری تجارت الکترونیکی به منظور توسعه صادرات کالا و خدمات، تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای بازرگانی، صص 149-142.  

  • قربانی، علی، بخت آزمای بناب، محمد(1388)، مدیریت تکنولوژی RFID در

سازمانها: رویکردی نو در اصلاح الگوی مصرف، گرمسار، همایش سراسری مدیریت تکنولوژی و نوآوری، صص 56-47.   - گزارش و آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران ماخوذه در خرداد 88 ، صص 48-43.   - مقدسی، علیرضا(1385)؛ چالشها و راهکارهای پیاده سازی تجارت الکترونیکی در ایران، تهران: فصلنامه اقتصاد و تجارت نوین، شماره 6، صفحات 56-22.   - میرزایی اهرنجانی، حسن؛ و مجتبی، امیری(1381)؛ ارائه مدل سه بعدی تحلیل زیر ساختهای بنیادین و مبانی فلسفی تئوریهای مدیریت، تهران: دانشگاه تهران، فصلنامه دانش مدیریت، صص 21-3. - میرزایی اهرنجانی؛ حسن(1376)، تجزیه و تحلیل عوامل موثر بر «وجدان کاری» و «انضباط اجتماعی» در سازمان، مجموعه مقالات دومین اجلاس بررسی راههای عملی حاکمیت وجدان کاری و انضباط اجتماعی، تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی، صص 58-41.   - نوری، روح اﷲ(1386)؛ بررسی میزان بلوغ تجارت الکترونیکی شرکتهای صنعتی صادر کننده، تهران: فصلنامه پژوهشهای بازرگانی، شماره 42، صص 147-165.     - Ahlstrom, C., M. Magnusson, & A. Scapula, (2005), "Barriers to Electronic Commerce Adoption: Nothing Changes-Everything is New. pp 84-85. - Chaffey, D. (2002), E-Business and E-commerce Management, London, Prentice-Hall. pp 22-23. - Darch, H. & T. Lucas, (2002), "Training as an E-Commerce Enabler"; Journal of Workplace Learning, Vol.14, PP.148-155. - Eid, R., M. Trueman, & A.M. Ahmed, (2002), "A Cross Industry Review of B2B Critical Success Factors"; Electronic Networ king Application and Policy, Vol. 12, No.2, PP. 110-123.

  • Flynn, A., &S.Purchase, (2000), "Perceptions of Barriers to E-

Commerce", st th ANZMAC Conference, 1-5 December, New Zealand, Massey University, pp 120-121. - Hoseini, M.H., A. Ghorbani, (2010), "Toward a Conceptual Framework for Verification and Analysis of Effective Factors in Successful Implementation of Electronic Banking", Chapter of book: "E-Banking and Emerging Multidisciplinary Processes" Edited by Sarlak and Abolhasani, IGI Global Publication, pp 115-131. - Information Technology Group, October (2009). - Kandasaami, S., (2009), “Internationalization of Small-and Medium-sized Born-Global Firms: A Conceptual Model,” Australia, Graduate School of Management, University of Western Australia, pp 232-236. - Kosice, J., J. Fisher, &A. scullery, (2002), "Electronic Commerce Benefits, challenges and Success Factors in the Australian Banking and Finance Industry"; ECIS, PP. 1607-1616. - Macgregor, R.C. & L. Vrazalic, (2005), "A Basic Model of Electronic Commerce Adoption Barriers: A Study of Regional Small Businesses in Sweden and Australia"; journal of Small Business and Enterprise Development, Vol.12, No.4, PP. 257-510. - Mukti. N. A. (2000), "Barriers to putting business on Internet in Malaysia", The Electronic Journal of Information System in Developing Countries, 2 (6), pp. 1-6. - Nath. R., M. Akmanligil, K. Hjelm, T. Sakaguchi, & M. Schultz, (1998), "Electronic Commerce and the Internet: Issues ¡problems and perspectives", International Journal of information Management, 18 (2), pp. 91-101. - Nilsson M. & C. Ahlstrom (2009), "Does Matter- SMEs Special Barriers in Adopting E-Business"; Collector, PP. 171-178.

  • Sathy, M., &D. Beal, (2002), "Adoption of electronic commerce

by SMES: Australian Evidence", Journal of E-business, 1(1), pp.1-11. - Turban, E., E. McLean, & J. Waterbed., (2004), Information Technology for Management, 4rdedition, New York: John Wiley & Sons, pp 84-85.

نظرات

نام (ضروری)
پست الکترونیک(ضروری)
نظرشمــا
ارسال نظر
3513 P